Topal Timur Felaketi ve Ankara Savaşı ...

 

Yazıya başlamadan önce, Beyazid-Timur rekabetinin sebebeplerini anlamalıyız.

İslam tarihinde, özellikle 4 halifenin ardından saltanat ve islamın koruyucusu olma yarışı çığırınden çıkmıştır. Bunlara örnek vermeye gerek yok; ancak Beyazid-Timur atışmalarının ilk sebebi bu idi. Kefere üzerinde büyük başarılar elde ederek tüm islam aleminde popüleritesini artıran Osmanoğulları, Orta Asya'da Moğol-Türk karışımı büyük bir islam devleti kuran Timur ile eninde sonunda karşı karşıya gelecekti.

Bir diğer sebeb; iki liderin kişisel kompleksleri. Özellikle Yıldırım'ın Timur üzerine uzun geceler boyunca tefekkür ettiği, dönemin alimleri tarafından kayıtlar altına alınmıştır. Hatta Niğbolu Muharebesi'nde Yıldırımın sağ kolu olan Çandarlı Ali Paşa'nın, Beyazid'in Niğbolu'yu Timur ile yapacağı savaşın bir provası olarak gördüğünü gözlemlediği iddia edilmektedir.

Son nedenimiz de, aslında yukarıdaki sebebe benziyor. Timur'un en büyük takıntısı, kendi kurduğu askeri-sosyal devlet sisteminin ilelebet yaşaması gerektiğine olan inancı idi. Bu, bizzat Timur'un hocaları tarafından ifade edilmiştir. O sıralarda dünyada ismini yeni yeni duyurmaya başlayan ve Osmanlıya ait olan "devşirme sistemi", Timur'a Osmanoğlu sisteminin daha uzun olacağı korkusunu veriyordu. Ancak, Timur Osmanlı ordusunu yense de, devşirme sistemi yıkılmayacak ve Timur'un sisteminden asırlarca yürürlükte kalacaktı...

Dönemin bazı beylerinin kişisel çıkarları yüzünden bu iki lideri kışkırtması da, tüm bu olaylara tuz biber ekecekti. Karşılıklı mektuplaşmalar, barışı sağlaması gerekirken karşılıklı hakaretlerden ileri gidemeyince, savaş da artık kaçınılmaz oluyordu. Gürcistan'da toplanan devasa Timur ordusu, sancaklarını Osmanlı topraklarına çevirmişti. Türk tarihinin en tirajik savaşı başlıyordu!


Timur'un ordusu, Gürcistan'dan hızla Anadolu'ya girerek Sivas'a doğru ilerlemeye başladı. Sivas önlerine gelen Timur; kırmızı, sarı, beyaz teçhizatlı ve zırhlı ordusuna muazzam bir geçit töreni yaptırmış, ardından da şehri yakıp yıkmıştı. Hatta Sivas'ın kaybedildiğini haber alan Yıldırım'ın ağıtlar söylediğini de biliyoruz.

Tüzükatı'nda ve birçok kaynakta Timur'un bu ileri harekatındaki amacının, Orta Anadoluyu yakıp yıkarak Osmanlı ordusunu yorgun düşürmek olduğu söylenir. Ayrıca Timur, geniş casus ağı sayesinde de Osmanlı ordusundan haberdar olabiliyordu. Hatta ilerleyen süreçte, ilk Moğol istilası döneminden kalan ve daha sonra Osmanlıya katılan Kara Tatarların savaş sırasında kendilerine katılmalarını bile temin etmişti.

Beyazid, Timur'un Sivas'ta olduğunu haber alınca, ağırlığını Ankara'da bırakarak Akdağ Madeni ve Kadışehri dağlık alanlarında mevzilenmek istedi. Osmanlı ordusunda yaya askerlerin fazla olduğundan Timur'un süvarilerine ancak bu şekilde karşı koyulabileceğini düşünüyordu. Timur birlikleri Tokat ve Sivas'a yürüse de, Osmanlı güçleri bu şehirlere giden geçitleri tutmuşlardı. Burada savaş yapılmasını tehlikeli gören Timur, Kayseri'ye yöneldi. Ancak Osmanlı ordusunun da Kayseriye yöneldiğini haber aldığı için, derhal Ankara'ya yön çevirdi. Ankara'ya varır varmaz kaleyi kuşatan Timur, Beyazid'in kendi geliği yoldan geleceğini tahmin ederek o cepheyi iyice tahkim etmeye başladı. Ayrıca kalenin suyunu da kesen Timur, Beyazid karşısında lojistik olarak savaşa 1-0 önde başlıyordu.

Nihayet Beyazid de Ankara'ya, Timur ile karşılaşacağı "er meydanına" gelmişti. Osmanlı savaş nizamında, merkezde padişah, veziriazam ve şehzadeler bulunuyordu. Sağ kolda Anadolu kuvvetleri, Kara Tatarlar ve az sayıdaki Arnavut askeri vardı. Sol tarafta ise tüm Anadolu beylikerinden toplanmış birlikler ve Rumeli askerleri vardı.

Timur'un savaş nizamında ise, merkezde Timur, sağ koda Timur'un oğlu Miran Şah ve Emirzade Mehmed Sultan, sol kolda is yine Timur'un oğullarından Şahruh Bey ile Halil Sultan yer alıyordu.

Timur'un Fetihname'sinde, Timur ordusu 200 bin civarı olarak belirtilirken Osmanlı ordusu 75-100 bin arası bir kuvvete sahip olduğu söyleniyor. Ancak Timur'un ordusunun hem sayısal hem de teçhizat bakımından çok daha iyi konumda olduğu açıktır. Ayrıca Timur ordusundaki filler savaşta önemli işler başarmışlardır.

Savaş, sabah altıda başladı ve bütün gün devam etti. Osmanlının sağ kanadına yüklenen Timur'un ordusu, Kara Tatarların da hainliği ile bu kolu çökertmiş, sağ kanattaki Osmanlıya bağlı Sırp kuvvetlerinin de savaştan çekilmesi, Osmanlının yenilgisini hazırlamıştı. Merkeze yapılan hücumlara karşı şiddetle karşı konulsa da, iki yandan saldırıya uğrayan Osmanlı merkezi de imha edilmişti. Gece 10-12 gibi biten savaş, Osmanlı ordusunun kesin mağlubiyeti ile sonuçlanıyordu.

Yıldırım'a geri çekilmesi ve canını kurtarması tavsiyedilse de, o bunların hiçbirine kulak asmayacaktı. Geri çekilemezdi, gururu buna izin vermiyordu. Tüm komutanları ve savaşa katılan üç şehzadesi ile beraber Beyazid de esaret altına alındı. Uğranılan felaketten büyük üzüntü duyan Beyazid, öleceği 9 Mart 1403 gününe dek esir olarak yaşadı.

Timur, her ne kadar büyük ve güçlü bir orduya sahip olsa da, stratejik bakımdan zayıf idi. Bu zayıflık, onu savaş alanlarında galip yapsa da, tarih sayfalarında her zaman kara bir leke olarak hatırlanmasına yol açacaktı...


Gamze KARABULUT

Yorum Yaz